تقویم اخبار

مرداد 1398
ی د س چ پ آ ش
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 1

بایگانی اخبار

لینک به روزنه

www.rovzane.com

بررسی ویژگی‌های عرفان و حکمت شیخ نیشابور به مناسبت سالروز بزرگداشت عطار

در گفتگو با دکتر الهامی: نقش عشق در به کمال رسیدن انسان و طی هفت شهر عشق به تمثیل از زبان مرغان


دکتر امیر الهامی، پژوهشگر و استاد ادبیات دانشگاه پیام نور و فردوسی به مناسبت سالروز بزرگداشت عطار نیشابوری درباره‌اندیشه‌ها و مضامین عرفانی شعر عطار گفت: عطار از تمام توانایی‌های یک جامعه برای بیان مضامین عرفانی خود استفاده کرد. هرچند که شعر با حضور حافظ در جامعه و سپس در دوره صفویه مطرح می‌شود اما شاید بتوان عطار را نخستین شاعری دانست که با درک تمام ویژگی‌های روانشناختی و جامعه شناسی زمان خود به تعلیم مضامین عرفانی پرداخته است.


همراهی طریقت و شریعت

دکتر امیر الهامی به مناسبت سالروز بزرگداشت عطار نیشابوری در باب ویژگی‌های حکمت و عرفان عطار نیشابوری یادآور شد: عطار عارفی است با ویژگی‌های عرفانی منحصر به فرد؛ عرفان او نه به خشکی سنایی و نه به آزادفکری مولوی است، «شریعت» و «طریقت» در اندیشه و حکمت او در کنار یکدیگر و همگام با هم پیش می‌رود. سنایی عارفی خشک است و نخستین کسی است که‌اندیشه عرفانی را وارد شعر کرده و از تمثیل سود جسته است اما عرفان عطار از سنایی نرم‌تر است و پس از وی از اندیشه‌های عرفانی بهره‌مند شده‌است. اما در مقایسه با مولانا مبانی و آداب عرفانی بیشتری را رعایت می‌کند.


ویژگی‌های جامعه شناختی حکمت عطار

وی با اشاره به این‌که باورهای اجتماعی در آثار عطار که به نوعی از حکمت نظری او نشأت گرفته بسیار حایز اهمیت است، اظهار کرد: به عنوان مثال این اندیشه‌های حکمی در داستان‌هایی چون بوسعید و دلاک مشخص است یا در داستان دیگر هنگامی که عطار انسان‌ها را بر داشتن همت والا تشویق می‌کند، مصادیق حکمت نظری او هویدا است. براساس این ابیات، بیشتر باورهای نظام اجتماعی که در نظر عطار حایز اهمیت است و به عبارتی جزو مصادیق حکمت نظری محسوب می‌شود در تمثیل‌های عرفانی او جایگاه ارزنده‌ای دارد:

 

  •  گفت یوسف را چو می بفروختند /مصریان از شوق او می‏سوختند

  • چون خریداران بسی برخاستند/پنج ره هم‏سنگِ مشکش خواستند

  • زان زن پیری به خون آغشته بود / ریسمانی چند بر هم رشته بود

  • در میان جمع آمد در خروش/گفت: ای دلّالِ کنعانی فروش

  • ز آرزوی این پسر سرگشته‏ام/ ده کلاوه ریسمانش رشته‏ام

  • این زمن بستان و با من بیع کن/ دست در دست منش نه بی‏سخن

  • خنده آمد مرد را گفت ای سلیم/نیست در خورد تو این درّ یتیم

  • هست صد گنجش بها در انجمن/ مه تو و مه ریسمانت ای پیرزن

  • پیرزن گفتا که دانستم یقین/ کین پسر را کس بنفروشد بدین

  • لیک اینم بس که چه دشمن چه دوست/ گوید این زن از خریداران اوست

  • هر دلی کو همت عالی نیافت/ ملکت بی‌منتها حالی نیافت

 

نقش عشق در به کمال رسیدن انسان


دکتر الهامی با بیان این‌که در «هفت شهر عشق» که عطار آن را در کتاب منطق‌الطیر خود روایت می‌کند هر پرنده نماد یکی از شخصیت‌های اجتماعی است، گفت: به این معنا باید باور کرد که عطار تنها شاعری است که از جلوه‌های اجتماعی زمان خود غافل نشده است. «هما» در اندیشه او نماد انسان‌های جاه طلب و وسواسی است، «هدهد» نماد رهبر و پیشروی یک جامعه است و «بلبل» نماد کسانی که به عشق ظاهری مبتلا هستند. البته نمی‌دانند در عرفان، عشق ظاهری خوب است به شرطی که منجر به کشف حقیقت شود؛ مولانا و عطار این عشق را ستایش می‌کنند بنابراین قرار است تمام این نمادها در هفت شهر عشق عطار با طی مراحلی به کمال برسند.


مراتب هفت شهر عشق عطار


دکتر الهامی در توضیح مراتب کمال انسانی در تمثیل هفت شهر عشق عطار، این مراحل هفت‌گانه را به ترتیب چنین برشمرد: طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، فقر و فنا. وی در ادامه به طور مختصر در توضیح این مراحل یادآور شد: اولین مرحله شهر عشق عطار مرحله «طلب» است به این معنا که تا انسان طلب چیزی را نداشته باشد برای او طی طریق تعریف نشده است و همه گره‌ها در وادی طلب است اما آخرین مرحله «فقر و فنا» است جایی که سیمرغ آنقدر دلها را صیقلی کرده که سیمرغ در خود فرد دیده می‌شود.


سه‌ مرحله شناخت از نظر عطار


این استاد ادبیات به سه مرحله «شناخت» در نزد عطار اشاره کرد و در توصیف این سه مرحله گفت: وادی اول «علم الیقین» است که ما می‌گوییم «لا اله الله هو» خدا یکی است، دوم مرتبه «عین الیقین» است به معنای «لا اله الا انت» یعنی خدایی جز تو نیست و مرحله سوم «لا اله الا انا» یعنی خدایی جز خدای باری تعالی نیست. بنابراین مرحله آخر شهر عشق عطار همین مرحله آخر شناخت است که در تمثیلی دیگر، عطار داستان سه پروانه را روایت می‌کند که پروانه سوم خود را در آغوش شمع می‌برد و بازگشتی برایش نیست و درواقع به معنای «فقر و فنا» که آخرین مرحله شهر عشق عطار است توصیف می‌شود. وی یادآور شد: مباحث شناخت در نظر عطار دراین سه جایگاه استوار شده و غزلیات وی نیز همواره‌ اندیشه‌های مثنویش را بیان می‌کند برخلاف افرادی چون مولانا که غزلیات و مثنویش مضامینی متفاوت دارند. الهامی با تاکید براین‌که در عرفان عطار انسان‌ها قبل از طی طریق باید لوازم این طریقت را فراهم کنند یعنی در عرفان اول «تخلیه» و بعد «تجلیه» است، گفت: اول رها شدن از صفات مختلف و بعد ‌آراستگی به صفات انسانی از ویژگی‌های سلوک عرفانی است. این اندیشه عطار در عرفان او نیز مشخص است.


طریقتی بر پایه اعتدال عرفانی


وی در پایان یادآور شد: عرفان عطار عرفانی معتدل است و این ویژگی از کتاب تذکره الاولیا او کاملاً قابل استنباط است. در عرفان دو فرقه پیروان جنید بغدادی (صحو) و پیروان واعظ بسطامی (سکر) هستند که با وجود این‌که عطار جزو سکریان شمرده می‌شود اما طریقت او بر پایه میانه‌روی و اعتدال عرفانی است و این از ویژگی‌هایی است که عطار نیشابوری را در حکمت ایرانی- اسلامی برجسته می‌سازد.

درج نظر

کد موجود در تصویری که مشاهده می کنید را وارد کنید
XML نظرات: RSS | Atom

پل های ارتباطی کاربران گرامی با روزنه

اوقات شرعی نیشابور

۰۴:۲۴
۰۵:۵۷
۱۲:۳۸
۱۹:۱۸
۱۹:۳۶

آمار بازدیدکنندگان

۱۰
۱۲۳۹
۱۲۷۱
۱۰۳۸۱۹۹۲